رئيس مؤسسه پژوهشي حكمت و فلسفه گفت: بررسي قاعده «امكان اشرف» كه توسط شيخ اشراق تبيين شده است، دستاوردهاي فلسفه در اسلام را نمايان مي‌كند.

غلامرضا اعواين در دومين روز از همايش بزرگداشت سهرودي كه در شهر قيدار شهرستان خدابنده استان زنجان برگزار شد، به بيان سخناني با موضوع قاعده «امكان اشرف» پرداخت.
وي با اشاره به ماجراي تاريخي افتتاح بناي سلطانيه گفت: محمد خدابنده براي افتتاح اين بنا از 300 تن از مشاهير آن دوران از جمله علامه حلي دعوت به عمل آورد.
اعواني با تأكيدبر اينكه بررسي قاعده امكان اشرف دستاوردهاي فلسفه در اسلام را نمايان مي‌سازد، گفت: در فلسفه ارسطو «واجب‌الوجود» و «مكن‌الوجود» هر دو يكي است، اما در اسلام و حكمت اسلامي، معنايي متافيزيكي و فلسفي يافته است.
وي ادامه داد: «امكان» انواعي دارد كه از جمله آنها مي‌توان به امكان عام اشاره كرد. حتي واجب هم به يك معنا ممكن است.
اعواني با اشاره به نوع ديگري از امكان كه اصل آن از فارابي سرچشمه مي‌گيرد، گفت: امكان خاص را ابن‌سينا به فلسفه افزود. اگر قرار باشد تفاوتي ميان مخلوق و خالق در فلسفه قائل شد، «واجب الوجود» و «ممكن الوجود» است. يعني خالق، واجب الوجود و عالم، ممكن الوجود است.
رئيس مؤسسه پژوهشي حكمت و فلسفه با اشاره به نوع ديگري از امكان يعني امكان اخص گفت: اين امكان نيز از دستاوردهاي فلسفه اسلامي است. نوعي ديگري از امكان كه البته ارسطو نيز بدان اشاره داشته، امكان استقبالي است.
اعواني امكان وقوعي را يكي ديگر از انواع امكان معرفي كرد و گفت: از دستاوردهاي بزرگ شيخ اشراق قاعده امكان اشرف است كه در كتاب حكمة‌الاشراق بيان شده و با اين قاعده مي‌توان نظام وجود را تصحيح كرد.
وي با تأكيد بر اينكه در بررسي حكمت اشراق بايد ميان حكمت ذوقي و بحثي تفاوت قائل شد، افزود: حكمت ذوقي فراتر از حكمت بحثي است و به معناي رسيدن به حكمت الهي است. در واقع قاعده امكان اشرف نيز در حكمت ذوقي مطرح مي‌شود.
دبير علمي كنگره بين‌المللي روز جهاني فلسفه با اشاره به روايات اسلامي گفت: هنگامي كه باران مي‌باريد پيامبر (ص) سر خود را برهنه مي‌كرد تا باران بدان بخورد و آن را نزول الهي مي‌دانست يعني حتي پيامبر نيز براي اشياء، شرف وجودي قائل مي‌شد.
وي، سهروردي را حكيمي مسلط به قرآن و روايات معرفي كرد و افزود: سهروردي در پايان تمامي مباحث خود از آيات قران نه به عنوان دليل بلكه به عنوان شاهد در رد برخي از اعتقادات مشاييان استفاده مي‌كند
اعواني در جمع‌بندي مباحث سهروردي در خصوص قاعده امكان اشرف گفت: سهروردي معتقد است، هرگاه «ممكن اخص» موجود شد؛ بايد «ممكن اشرف» موجود شود. همچنين وي همواره به عقول دهگانه مشائيان ايراد وارد مي‌كند.